पाँचपोखरी थाङपाल गाउँपालिका–७, भोटेनाम्लाङ
परिचय

पाँचपोखरी थाङपाल गाउँपालिकाको वडा नं. ७ भोटेनाम्लाङ प्राकृतिक स्रोत, सांस्कृतिक विविधता, ऐतिहासिक महत्व तथा कृषि सम्भावनाले सम्पन्न वडा हो। साविक भोटेनाम्लाङ गाउँ विकास समितिका क्षेत्र समेटेर गठन गरिएको यस वडाले हिमाली तथा मध्यपहाडी भू–भागको प्राकृतिक विशेषता बोकेको छ। यहाँ तामाङ समुदायको बाहुल्यता रहे पनि विभिन्न जातजाति, भाषा र संस्कृतिको सहअस्तित्व रहेको छ।

यस वडाको कुल क्षेत्रफल २१.१२ वर्ग किलोमिटर रहेको छ।

भौगोलिक अवस्था

वडाको सिमाना निम्नानुसार रहेको छः

उत्तर: वडा नं. ६ (थाङपालधाप) तथा गाउँपालिकाको केन्द्र
दक्षिण: वडा नं. ८ (लागर्चे)
पूर्व: चौतारा साँगाचोकगढी नगरपालिका, इन्द्रावती गाउँपालिका तथा जुगल गाउँपालिका
पश्चिम: वडा नं. १ (बाँसखर्क) तथा इन्द्रावती नदी

प्राकृतिक वन, नदी, कृषि योग्य भूमि तथा पहाडी भू–भागले यस वडाको भौगोलिक स्वरूपलाई आकर्षक बनाएको छ।

नामाकरण

भोटेनाम्लाङ नामको उत्पत्तिबारे विभिन्न स्थानीय जनश्रुति तथा ऐतिहासिक कथनहरू प्रचलित छन्।

एक जनविश्वास अनुसार लिस्ती गुम्बामा लामाको अभाव भएपछि चिरी गुम्बाका लामा खामसुङ वाङ्दी लाई लिस्तीतर्फ लैजाँदै गर्दा बिहान भएपछि ह्योल्मो भाषामा "नाम्लाङ्सी" (उज्यालो भयो) भनिएको स्थान नै कालान्तरमा नाम्लाङ कहलियो।

अर्को स्थानीय कथन अनुसार हेलम्बु क्षेत्रका ह्योल्मो समुदायका मानिसहरू तिब्बतबाट नुन ल्याउने क्रममा यस स्थानमा रात बिताउँथे। बिहान यात्रा सुरु गर्ने क्रममा उनीहरूले "नाम्लाङ्सी" अर्थात् "उज्यालो भयो" भन्ने गरेको र सोही शब्दबाट नाम्लाङ नाम रहन गएको विश्वास गरिन्छ।

अर्को जनविश्वास अनुसार तिब्बत (भोट) बाट बसाइँ सरेर आएका तामाङ समुदायका मानिसहरू नाम्लाङ क्षेत्रमा बसोबास गर्न थालेपछि भोट + नाम्लाङ मिलेर "भोटेनाम्लाङ" नाम रहन गएको मानिन्छ।

प्राकृतिक तथा सामाजिक अवस्था

भोटेनाम्लाङ प्राकृतिक स्रोत, वन सम्पदा, कृषि योग्य भूमि तथा जलस्रोतले सम्पन्न वडा हो। यहाँ कृषि, पशुपालन, साना व्यापार तथा वैदेशिक रोजगारी स्थानीय आयआर्जनका प्रमुख आधार हुन्। पछिल्ला वर्षहरूमा कृषि व्यवसायलाई व्यावसायिक तथा आधुनिक बनाउने प्रयासहरू बढ्दै गएका छन्।

वडाको प्रमुख व्यापारिक केन्द्र तिपेनी बजार हो, जहाँ स्थानीय व्यापार, कृषि उपजको कारोबार तथा दैनिक सेवा–सुविधा उपलब्ध छन्।

प्रमुख बस्तीहरू

यस वडाका प्रमुख बस्तीहरू:

तिपेनी
माझिरुम्टी
भोटेगाउँ
छाप
पण्डित टोल
देवीथान
सिलवाल टोल
भुजुङ्गे टोल
सार्की टोल
गुरुङ टोल
दनुवार गाउँ
फाप्रे
जनसांख्यिक तथा सामाजिक अवस्था

पाँचपोखरी थाङपाल गाउँपालिकाको परिवेश सर्वेक्षण (२०७४/०७५) अनुसार यस वडामा विभिन्न जातजातिको मिश्रित बसोबास रहेको छ। प्रमुख समुदायहरू निम्नानुसार छन्:

तामाङ
दशनामी
गुरुङ
नेवार
दलित
क्षेत्री
भुजेल
दनुवार
शेर्पा

वडाको जनघनत्व २५६.७२ जना प्रति वर्ग किलोमिटर रहेको छ।

भाषा तथा धर्म

मुख्य भाषाहरू

नेपाली
तामाङ
गुरुङ
शेर्पा

मुख्य धर्महरू

बौद्ध
हिन्दू
किराँत परम्परासँग सम्बन्धित सांस्कृतिक अभ्यास
अन्य धार्मिक आस्था
शिक्षा

वडामा शिक्षा क्षेत्रको राम्रो पहुँच रहेको छ।

माध्यमिक विद्यालय – २ वटा
आधारभूत विद्यालय – ३ वटा

जम्मा ५ वटा शैक्षिक संस्था सञ्चालनमा रहेका छन्।

स्वास्थ्य सेवा

वडामा आधारभूत स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउने स्वास्थ्य संस्थाहरू सञ्चालनमा रहेका छन्। (स्वास्थ्य संस्थाहरूको आधिकारिक नाम तथा विवरण अद्यावधिक गरी समावेश गर्नुपर्नेछ।)

कृषि तथा पशुपालन

कृषि यस वडाको मुख्य आर्थिक आधार हो।

मुख्य कृषि उत्पादनहरू

धान
मकै
गहुँ
कोदो
आलु
तरकारी
फलफूल
अदुवा
बेसार

पशुपालन

गाई
भैँसी
बाख्रा
बङ्गुर
कुखुरा

व्यावसायिक कृषि तथा पशुपालन विस्तारको राम्रो सम्भावना रहेको छ।

धार्मिक तथा पर्यटकीय सम्पदा

भोटेनाम्लाङ वडामा विभिन्न धार्मिक, सांस्कृतिक तथा प्राकृतिक महत्वका स्थलहरू रहेका छन्। यहाँका गुम्बा, मन्दिर, सांस्कृतिक स्थल, प्राकृतिक दृश्यावलोकन क्षेत्र तथा नदी–खोलाहरू धार्मिक तथा आन्तरिक पर्यटनका सम्भावनायुक्त सम्पदा हुन्।

(यस शीर्षक अन्तर्गत आधिकारिक धार्मिक तथा पर्यटकीय स्थलहरूको सूची अद्यावधिक गरी समावेश गर्नुपर्नेछ।)

प्रमुख चाडपर्व

वडामा मनाइने प्रमुख चाडपर्वहरू:

दशैं
तिहार
सोनाम ल्होसार
उँधौली
उभौली
बुद्ध जयन्ती
माघे सङ्क्रान्ति
महाशिवरात्रि
अन्य स्थानीय सांस्कृतिक पर्वहरू
विकासका सम्भावना

भोटेनाम्लाङ वडा कृषि, पशुपालन, व्यापार, पर्यटन तथा स्थानीय उद्यम विकासका दृष्टिले सम्भावनायुक्त क्षेत्र हो। तिपेनी बजारलाई व्यापारिक केन्द्रका रूपमा थप विकास, कृषि उत्पादनको बजारीकरण, साना तथा घरेलु उद्योग प्रवर्द्धन, ग्रामीण पर्यटन, सांस्कृतिक सम्पदाको संरक्षण तथा कृषि आधुनिकीकरणमार्फत स्थानीय आर्थिक विकासलाई तीव्र बनाउन सकिने पर्याप्त सम्भावना रहेको छ।

प्रमुख चुनौती

पूर्वाधार विस्तार, कृषि उत्पादनको व्यावसायीकरण, बजार पहुँच, रोजगारी सिर्जना, युवा जनशक्तिको वैदेशिक पलायन तथा प्राकृतिक विपद् व्यवस्थापन यस वडाका प्रमुख चुनौती हुन्। योजनाबद्ध पूर्वाधार विकास, कृषि तथा पर्यटन प्रवर्द्धन, स्थानीय उद्यमशीलता विकास र सामाजिक समावेशीकरणमार्फत वडा नं. ७ भोटेनाम्लाङलाई समृद्ध, आत्मनिर्भर तथा दिगो विकासको नमुना वडाका रूपमा विकास गर्न सकिने पर्याप्त आधार रहेको छ।