पाँचपोखरी थाङपाल गाउँपालिकाको वडा नं. २ बरुवा प्राकृतिक, धार्मिक, सांस्कृतिक तथा पर्यटकीय दृष्टिले अत्यन्त महत्वपूर्ण वडा हो। साविक बरुवा गाउँ विकास समितिका सम्पूर्ण ९ वटै वडाहरू समेटेर यस वडाको गठन गरिएको हो। वडा हिमाली, मध्यपहाडी तथा बेंसी क्षेत्र समेटिएको विविध भौगोलिक बनावट भएको क्षेत्र हो, जहाँ कृषि, पशुपालन, धार्मिक पर्यटन तथा प्राकृतिक सम्पदाको पर्याप्त सम्भावना रहेको छ।

यस वडाको क्षेत्रफल सम्बन्धी अभिलेखमा ४६.१० वर्ग कि.मि. (बसोबास क्षेत्र) तथा ९१.०९ वर्ग कि.मि. (वन तथा संरक्षण क्षेत्र सहित) उल्लेख गरिएको पाइन्छ। आधिकारिक अभिलेख अनुसार कुल क्षेत्रफल अद्यावधिक गरी प्रयोग गर्नु उपयुक्त हुनेछ।

भौगोलिक अवस्था

वडाको सिमाना निम्नानुसार रहेको छः

पूर्व: वडा नं. ३ (भोताङ), वडा नं. ४ (थाङपालकोट) तथा वडा नं. ६ (थाङपालधाप)
पश्चिम: वडा नं. १ (बाँसखर्क) तथा हेलम्बु गाउँपालिका
उत्तर: हेलम्बु गाउँपालिका तथा वडा नं. ३ (भोताङ)
दक्षिण: वडा नं. १ (बाँसखर्क)
नामाकरण

बरुवा नामको उत्पत्तिबारे विभिन्न स्थानीय किंवदन्ती तथा भाषिक व्याख्याहरू प्रचलित छन्।

ह्योल्मो भाषामा "भ्रावाल" शब्दबाट बरुवा नाम रहन गएको विश्वास गरिन्छ, जहाँ "भ्रा" को अर्थ भीर तथा "वाल" को अर्थ बासिन्दा भन्ने बुझिन्छ। यस अनुसार धेरै भीरहरूले घेरिएको स्थानमा बसोबास गर्ने समुदायको भूभागलाई "भ्रावाल" भनिन्थ्यो, जुन कालान्तरमा अपभ्रंश भई बरुवा बनेको मानिन्छ।

सम्बोटा लिपिमा "ढावल" शब्द प्रयोग हुने गरेको पाइन्छ, जसमा "ढा" को अर्थ पहाड वा भीर तथा "वाल" को अर्थ स्थानीय बासिन्दा भन्ने बुझिन्छ। अर्को जनविश्वास अनुसार अनिकालको समयमा पनि यहाँ अन्नबाली प्रशस्त उत्पादन हुने भएकाले यस क्षेत्रलाई सम्पन्न (बरु) मानिसहरूको बस्तीका रूपमा चिनिन्थ्यो, जसबाट "बरुवा" नाम रहन गएको मान्यता पनि पाइन्छ।

यी सबै व्याख्याले बरुवा क्षेत्रको भौगोलिक विशेषता, प्राकृतिक बनावट तथा ऐतिहासिक पहिचानसँग गहिरो सम्बन्ध रहेको देखाउँछन्।

प्राकृतिक अवस्था

बरुवा वडा हिमालीदेखि समशीतोष्ण हावापानीसम्म फैलिएको विविध प्राकृतिक वातावरण भएको क्षेत्र हो। अधिकांश भूभाग भीरपाखायुक्त भए पनि बेंसी क्षेत्रमा उर्वर कृषि भूमि रहेको छ। माथिल्लो क्षेत्रमा मकै, कोदो, आलु लगायतका बाली उत्पादन हुन्छ भने तल्लो क्षेत्रमा धान, गहुँ तथा अन्य खाद्यान्न बाली राम्रो उत्पादन हुने गर्दछ।

शेर्माथाङ क्षेत्रबाट उत्पन्न भएका पवित्र झरनाहरूका कारण यो वडा धार्मिक तथा प्राकृतिक दृष्टिले विशेष महत्व राख्दछ। स्थानीय परम्परा अनुसार भोट–बर्मेली भाषाको "सेर कि होजा" अर्थात् "स्वर्णधारा" शब्दबाट शेर्माथाङ नाम रहन गएको विश्वास गरिन्छ।

प्रमुख बस्तीहरू

यस वडाका प्रमुख बस्तीहरू:

सिमपानी
घ्याङटोल
ग्याङखर्क
याङरी
बोलगाउँ
सुनचौर
रिपार
साल्मे
जनसांख्यिक विवरण

पाँचपोखरी थाङपाल गाउँपालिकाको २०७४/०७५ को घरधुरी सर्वेक्षण अनुसार:

विवरण संख्या
कुल जनसंख्या ४,०३२
पुरुष २,०८९
महिला १,९४३
घरधुरी ८४७
जनघनत्व ८७.५३ जना प्रति वर्ग कि.मि.
जातीय तथा धार्मिक अवस्था

वडामा मुख्य रूपमा निम्न जातजातिको बसोबास रहेको छः

तामाङ
शेर्पा
ह्योल्मो
क्षेत्री
ब्राह्मण
विश्वकर्मा
नेपाली
सार्की
गुरुङ

धार्मिक रूपमा यहाँ:

बौद्ध
हिन्दू
ईसाई

समुदायहरूको बसोबास रहेको छ।

कृषि तथा पशुपालन

बरुवा वडा कृषि तथा पशुपालनको दृष्टिले अत्यन्त सम्भावनायुक्त क्षेत्र हो।

मुख्य खाद्यान्न तथा नगदे बालीहरू

धान
मकै
गहुँ
कोदो
आलु
करु
अदुवा
बेसार
प्याज
लसुन
विभिन्न फलफूल

पशुपालन

गाई
भैँसी
बाख्रा
गोरु
याक
चौरी
बङ्गुर
कुखुरा

परम्परागत कृषि प्रणाली प्रचलनमा रहे पनि व्यावसायिक कृषि तथा पशुपालनको सम्भावना अत्यधिक रहेको छ। वैदेशिक रोजगारीबाट प्राप्त आम्दानी पनि धेरै परिवारको प्रमुख आयस्रोत बनेको छ।

शिक्षा

वडामा रहेका प्रमुख शैक्षिक संस्थाहरू:

श्री चण्डिका माध्यमिक विद्यालय
श्री गणेश आधारभूत विद्यालय
श्री धाङजला आधारभूत विद्यालय
श्री याङग्री एकेडेमिक सेन्टर (गुठीद्वारा सञ्चालित)
स्वास्थ्य सेवा

वडामा उपलब्ध स्वास्थ्य संस्थाहरू:

बरुवा स्वास्थ्य चौकी
बोलगाउँ स्वास्थ्य इकाई
याङग्री गाउँघर क्लिनिक
साल्मे कुनफेन स्वास्थ्य संस्था
धार्मिक तथा पर्यटकीय सम्पदा

बरुवा वडा धार्मिक तथा प्राकृतिक पर्यटनको महत्वपूर्ण केन्द्र हो।

प्रमुख पर्यटकीय स्थलहरू

आमा याङग्री
छोथाङ हङजेन
ढुक्फु
ढुक्फी गुफा
दुधकुण्ड

धार्मिक स्थलहरू

लगाङ गुम्बा
बगाङ गुम्बा
मेन्छु दुप्चे
भुभेथान
ठेकालासा
विभिन्न गुम्बा
प्राकृतिक झरना
दाङरीमा क्षेत्र
प्रमुख चाडपर्व
सोनाम ल्होसार
दशैं
तिहार
जनै पूर्णिमा
बुद्ध जयन्ती
अन्य स्थानीय धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्वहरू
विकासका सम्भावना

बरुवा वडा धार्मिक पर्यटन, हिमाली पदयात्रा, कृषि, पशुपालन, फलफूल उत्पादन, जडीबुटी खेती तथा पर्यावरणीय पर्यटनका दृष्टिले अत्यन्त सम्भावनायुक्त क्षेत्र हो। आमा याङग्री, दुधकुण्ड तथा अन्य धार्मिक–प्राकृतिक सम्पदाको संरक्षण र प्रवर्द्धनमार्फत आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटन विकास गरी स्थानीय आर्थिक गतिविधि विस्तार गर्न सकिने प्रचुर सम्भावना रहेको छ।

प्रमुख चुनौती

दुर्गम भूगोल, सडक तथा पूर्वाधारको सीमित पहुँच, कृषि आधुनिकीकरणको अभाव, बजार व्यवस्थापन, युवा जनशक्तिको वैदेशिक पलायन तथा प्राकृतिक विपद्को जोखिम यस वडाका प्रमुख चुनौती हुन्। यी क्षेत्रमा योजनाबद्ध लगानी, पूर्वाधार विस्तार तथा स्थानीय स्रोत–साधनको दिगो उपयोगमार्फत बरुवा वडालाई समृद्ध, आत्मनिर्भर तथा पर्यटन–कृषिमा आधारित नमुना वडाका रूपमा विकास गर्न सकिने पर्याप्त आधार रहेको छ।