परिचय

पाँचपोखरी थाङपाल गाउँपालिकाको वडा नं. ४ थाङपालकोट प्राकृतिक, धार्मिक, ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाले सम्पन्न हिमाली वडा हो। अन्य वडाको तुलनामा यस वडाको भू–बनोट केही फरक रहेको छ। बस्ती बसोबास योग्य स्थानहरूमा प्राकृतिक चट्टान तथा ढुङ्गायुक्त भू–भाग प्रशस्त पाइने भएकाले यस वडाको भौगोलिक स्वरूप विशिष्ट रहेको छ।

साविक थाङपालकोट गाउँ विकास समितिका १ देखि ९ सम्मका वडाहरू समेटी गठन गरिएको यस वडाको कुल क्षेत्रफल २१.८ वर्ग किलोमिटर रहेको छ।

भौगोलिक अवस्था

वडाको सिमाना निम्नानुसार रहेको छः

पूर्व: लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा जुगल गाउँपालिका
पश्चिम: वडा नं. ६ (थाङपालधाप)
उत्तर: वडा नं. ३ (भोताङ)
दक्षिण: वडा नं. ५ (गुन्सा)

हिमाली तथा पहाडी भू–भागले घेरिएको यस क्षेत्रमा वन, खर्क, प्राकृतिक पोखरी तथा धार्मिक स्थलहरूको पर्याप्त उपस्थिति रहेको छ।

नामाकरण

"थाङपालकोट" नाम तीन शब्दहरूको संयोजनबाट बनेको मानिन्छ।

थाङ — ह्योल्मो तथा तिब्बती परम्परामा पवित्र भूमि वा देवी–देवताहरूको वासस्थान।
पाल — श्री, समृद्धि वा मंगलको प्रतीक।
कोट — ऐतिहासिक रूपमा सुरक्षात्मक किल्ला वा सैनिक चौकी।

स्थानीय जनश्रुति अनुसार नेपाल–भुटान युद्धका क्रममा तत्कालीन शासकद्वारा यस क्षेत्रमा कोट (सैनिक संरचना) स्थापना गरिएको र त्यसैबाट "थाङपालकोट" नाम रहन गएको विश्वास गरिन्छ। स्थानीय बासिन्दाका अनुसार उक्त ऐतिहासिक संरचनाका केही अवशेष आज पनि देख्न सकिन्छ।

अर्को किंवदन्ती अनुसार किउल क्षेत्रबाट आएका जगन्नाथ बाबा र श्रीदेवीका ज्येष्ठ पुत्र मणिकुमार ले सपनाको संकेतपछि यस क्षेत्रमा गोठ सञ्चालन गरेका थिए। "मणिखर्क" शब्द कालान्तरमा अपभ्रंश भई मानेखर्क नाम रहन गएको जनविश्वास पनि प्रचलित छ।

प्राकृतिक तथा सांस्कृतिक विशेषता

वडाको प्राकृतिक दृश्य अत्यन्त मनमोहक छ। यहाँ अवस्थित नागी थाम डाँडा क्षेत्रलाई स्थानीय रूपमा दाहिनेतर्फ सिंह गर्जेको, देब्रेतर्फ हात्ती सुतेको तथा बीचमा सुमेरु पर्वत रहेको प्राकृतिक आकृतिसँग तुलना गरिन्छ, जसले यस क्षेत्रलाई विशिष्ट धार्मिक तथा पर्यटकीय महत्व प्रदान गरेको छ।

थाङपालकोट अलैंची उत्पादनका लागि गाउँपालिकाको प्रमुख पकेट क्षेत्रमध्ये एक हो। साथै यहाँ धार्मिक पर्यटन, प्रकृति अवलोकन तथा ग्रामीण पर्यटन विकासको राम्रो सम्भावना रहेको छ।

प्रमुख बस्तीहरू

यस वडाका प्रमुख बस्तीहरू:

रैथाने
मानेखर्क
खलगा
नाधी घ्याङ
ढाडखर्क
कोटगाउँ
जुरान टोल
अधिकारी टोल
बस्नेत टोल
मण्डला चोक
कञ्चन टोल
मिलन चोक
सिङ्गार गाउँ टोल
पालघ्याङ
थापा टोल
सिङ्देन टोल
घट्टे टोल
खत्री टोल
मकिनी टोल
जनसांख्यिक विवरण

पाँचपोखरी थाङपाल गाउँपालिकाको परिवेश सर्वेक्षण (२०७४/०७५) अनुसार:

विवरण संख्या
कुल जनसंख्या ४,७०८
महिला २,३४०
पुरुष २,३६८
घरधुरी ९७२
क्षेत्रफल २१.८ वर्ग कि.मि.
जातीय, भाषिक तथा धार्मिक अवस्था

मुख्य जातजाति

तामाङ
ह्योल्मो
नेवार
ब्राह्मण
क्षेत्री
दलित समुदाय

मुख्य भाषाहरू

नेपाली
तामाङ
ह्योल्मो
नेवारी

मुख्य धर्म

बौद्ध
हिन्दू
ईसाई
कृषि तथा पशुपालन

थाङपालकोट वडा कृषि तथा पशुपालनका लागि उपयुक्त क्षेत्र हो।

मुख्य बालीहरू

धान
मकै
गहुँ
कोदो
अलैंची (व्यावसायिक पकेट बाली)

पशुपालन

गाई
भैँसी
भेडा
बाख्रा
कुखुरा

व्यावसायिक पशुपालनतर्फ:

बाख्रा फार्म
भैँसी फार्म
कुखुरा फार्म
शिक्षा

वडामा रहेको प्रमुख शैक्षिक संस्था:

थाङपालभ्याली विद्यालय
स्वास्थ्य सेवा

वडामा आधारभूत स्वास्थ्य सेवा उपलब्ध गराउने संस्थाहरू:

स्वास्थ्य चौकी

साथै धुलिखेल अस्पतालसँग समन्वयमा स्वास्थ्य सेवा तथा विशेषज्ञ शिविर सञ्चालन हुने गरेको उल्लेख पाइन्छ।

धार्मिक तथा पर्यटकीय सम्पदा

थाङपालकोट वडा धार्मिक तथा प्राकृतिक पर्यटनको महत्वपूर्ण केन्द्र हो।

प्रमुख पर्यटकीय स्थलहरू

नागी थाम डाँडा
राक्से पोखरी
भुते पोखरी

धार्मिक स्थलहरू

रैथानेश्वर महादेव मन्दिर
बच्छलादेवी मन्दिर
टालटुलेश्वरी मन्दिर
नाधी घ्याङ
प्रमुख चाडपर्व
सोनाम ल्होसार
दशैं
तिहार
जनै पूर्णिमा जात्रा
अन्य स्थानीय धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्वहरू
विकासका सम्भावना

थाङपालकोट वडा धार्मिक पर्यटन, प्रकृति पर्यटन, अलैंची खेती, पशुपालन तथा सामुदायिक पर्यटन विकासका लागि अत्यन्त सम्भावनायुक्त क्षेत्र हो। नागी थाम डाँडा, ऐतिहासिक धार्मिक स्थलहरू, पोखरीहरू तथा प्राकृतिक दृश्यावलोकनलाई आधार बनाएर इको–टुरिज्म, होमस्टे तथा कृषि–पर्यटन विकास गर्न सकिने पर्याप्त सम्भावना रहेको छ।

प्रमुख चुनौती

हिमाली भूगोल, सीमित सडक पहुँच, पूर्वाधार विकासको आवश्यकता, कृषि आधुनिकीकरण, बजार व्यवस्थापन तथा प्राकृतिक विपद्को जोखिम यस वडाका प्रमुख चुनौती हुन्। योजनाबद्ध पूर्वाधार विकास, पर्यटन प्रवर्द्धन, व्यावसायिक कृषि विस्तार तथा स्थानीय स्रोत–साधनको दिगो उपयोगमार्फत वडा नं. ४ थाङपालकोटलाई समृद्ध, आत्मनिर्भर तथा दिगो विकासको नमुना वडाका रूपमा विकास गर्न सकिने पर्याप्त आधार रहेको छ।